Sambandsríkið ESB? - Grein eftir Skúla Hansen

Formlega séð er Evrópusambandið efnahags- og tollabandalag en ekki sambandsríki. Þó er margt sem bendir til þess að sambandið nálgist óðfluga að verða sambandsríki a.m.k. de facto.

Evrópusambandið hefur sinn eigin fána og eigin þjóðsöng. Það getur þjónað vissum tilgangi fyrir efnahagsbandalag að hafa sinn eigin fána til að geta auðkennt sig á alþjóðavettvangi. Auk þess er venja að alþjóðastofnanir hafi sinn eigin fána sbr. NATO og Sameinuðu Þjóðirnar. En í hvaða tilgangi gæti efnahagsbandalag mögulega þurft á þjóðsöngi að halda? Það væri áhugavert að fá svar við þeirri spurningu.

Lagaumhverfi Evrópusambandsins er vægast sagt furðulegt ef horft er á það frá sjónarhorni stjórnskipunarréttar.Reglugerðir frá ESB taka gildi samstundis í öllum aðildarríkjum sambandsins um leið og þau eru samþykkt af Evrópuþinginu og Ráðherraráði ESB. Reyndar skal það tekið fram að tilskipanir frá ESB taka ekki samstundis gildi í aðildarríkjunum heldur fá þau visst svigrúm til að upp tilskipanirnar á sinn eigin máta, þó er þetta svigrúm langt frá því að vera frjálst. Öll ESB lög, bæði reglugerðir og tilskipanir, hafa forgang ef þau stangast á við löggjöf aðildarríkjanna. Breytir þar engu hvort um ræðir almenn lagaákvæði eða stjórnarskrárákvæði. Allur ágreiningur um löggjöf ESB er leystur fyrir Evrópudómstólnum sem hefur síðasta orðið um allan ágreining. Grundvallarlög ESB sem í daglegu tali nefnast Lissabon-sáttmálinn er eiginleg stjórnarskrá þess eða í það minnsta stjónrarskrárígildi. Það er furðulegt fyrirkomulag að efnahags- og tollabandalag skuli þurfa stjórnarskrá.

Þá ber að nefna ýmiss konar sameiginleg embætti innan ESB sem stofnuð hafa verið á síðustu árum. Helst má þar nefna embætti forseta leiðtogaráðs ESB og embætti utanríkisráðherra ESB. Skipað var í fyrsta skipti í bæði þessi embætti í lok árs 2009. Afhverju skipað var í þessi embætti í stað þess að halda almennar og lýðræðislegar kosningar í aðildarríkjunum er mér frámunað að skilja. Ofan á þetta má bæta að í Lissabonsáttmálanum er lagaheimild til þess að stofna embætti saksóknara ESB, en það hefur þó ekki verið gert ennþá.

Miðað við þær staðreyndir sem hér hefur verið bent á virðist það liggja í augum uppi að ESB stefnir á að verða eitthvað mun meira og stærra en hefðbundið efnahags- og tollabandalag. Hvort þessi þróun leiðir til sambandsríkis veit ég ekki en ég tel þó réttmætt að hafa áhyggjur af henni sérstaklega í ljósi þess að íslenska ríkið hefur sótt um aðild að ESB.

Höfundur er laganemi og situr í stjórn Ísafold, félags ungs fólks gegn ESB aðild.

Skúli Hansen
Stjórnarmeðlimur í Ísafold